NURETTİN ALDEMİR – Xate Başkan yahut ‘Hükümet Kadın’

Facebook

Yönetmenliğini Sermiyan Midyat’ın yaptığı; Demet Akbağ, Ercan Kesal, Bülent Çolak, Cezmi Baskın, Mahir İpek, Rıza Akın’ın rol aldığı Hükümet Kadın filmi 01 Şubat 2013 tarihinden beri ülke genelinde gösterimdedir. Filmi birkaç gün önce izleyebildim. Filmin senaryosu yaşanmışlıktan kalkarak kurgulanmış olmakla beraber yaşanmışlıkla yetinilmemiş; yaşanabilirliklerle zenginleştirilmiştir. Belgesellerin dışında yaşanmışlıkların anlatıldığı edebi ve görsel eserlerin tamamının gerçekliği de budur.

 

Türü komedi olmakla birlikte toplumsal/bölgesel trajediden beslenmiş bir komedidir. Toplumun/bölgenin yaşadığı acılar komedi öğeleriyle iç içe hikâye edilmiş. Toplumsal acıların, komedi yaratma derdine düşülerek içi boşaltılmamış; bir başka ifadeyle toplumsal acılar hafife alınmamış. Bununla birlikte toplumsal acılara yapılan vurgular filmin bir komedi filmi olma özelliğini tehdit etmiyor. Bu nedenledir ki film boyunca izleyici hüznü içine, kahkahayı dışına boşaltıyor. Film sonuna kadar böyle ilerleyip bitiyor.

 

Filmin olay özeti kısaca şöyledir: Midyat’ta yaşayan, sekiz çocuk annesi Xate’nin kocası belediye başkanıdır. İlçenin yolu, elektriği, suyu yoktur. Temel yokluklar içinde suyun yokluğu en büyük sıkıntıdır. Belediye başkanı ilçeye su getirtmek için çalışırken trafik kazası sonucu ölür. Yerine okuma yazması olmayan Xate belediye başkanı olur. Kadın olduğu, Türkçe okuryazar olmadığı için muhalifleri tarafından Ankara’ya şikâyet edilir. O bu sırada esnafı denetler, su getirme işine hız verir ve herkesin bilgisinden uzak ilçenin öğretmeninden okuma yazma öğrenir. Kendisini teftişe gelen müfettiş şikâyetlerin yersiz olduğuna hükmeder. Yoğun çabalar, çalışmalar devam ederken 27 Mayıs (1960) askeri darbesi gerçekleşir. Askerler tarafından görevden alınır. Sonraki zamanlarda görevine döner ve sonunda ilçeye hem elektrik hem su hem yol gelir. Xate Başkan sekiz çocuğu içindeki tek kızını ilçenin jandarma komutanı ile evlendirdiği düğün töreni sırasında ölür.

 

Filmin olay özeti çok yalındır; ancak olay özetine yansımayan ayrıntılarda gizlidir her şey. Olayın akışı içinde toplumsal acılara kısa kısa ama etkili şekilde değinilir. Bölgede farklı etnik ve inanç grupları bir arada yaşamaktadır. Genel olarak ortak yaşam anlayışı yaygındır. Yine de kimileri ötekileştirici davranışlar sergileyebilmektedir. Anadili olarak Kürtçe konuşmayı öğrenen çocukların, okul yaşamındaki yaşadıkları sıkıntılar; geleneksel anlayışlar ve dinsel inançlar nedeniyle çocuk gelinlerin yaygın şekilde varlığı ve yaşanan travmalar; dinden-geleneklerden beslenen erkek egemen anlayışın baskısı altında yaşayan kadınlar; devletin asker ve öğretmen göndermenin dışında bölgenin sorunlarına karşı ilgisizliği; bölge insanındaki devlet algısı; olayın ayrıntılarında yer bulmaktadır.

 

Eldeki bilgilere göre Xate (Zekiye Midyat) ve kocası (Nuri Midyat) yaşamış karakterlerdir. Nuri Midyat sadece beş ay belediye başkanlığı yapabilmiştir. Xate kocasının ölümünden sonra dört yıl (1957 – 1961) bu görevi yürütmüştür. Türkiye’nin ilk belediye başkanı olmasa da bölgenin ilk belediye başkanıdır. Onu tanıyanlar, tanıyanlardan naklen dinleyenler halen yaşamaktadır. Deneyimler göstermektedir ki böylesi durumlarda filmin gerçek olaylarla ve gerçek karakterlerle örtüşüp örtüşmediği üzerinden daima bir tartışma yürütülmüştür. Hükümet Kadın filmi ile ilgili tartışmalar da vardır.

 

Mardin Mıhallemi Medeniyetler Arası Diyalog Derneği Başkanı Mehmet Ali Aslan filmde ‘komedi bahanesiyle kadınların aşağılandığını, dini değerlerin hafife alındığını; saygın tarihi kişiliklerin maskara durumuna düşürüldüğünü; yer yer güzel vurgular ve mesajlar olduğu halde sözü edilen negatif yönlerden dolayı, güzel vurgu ve anlamlı mesajların yerini bulamadığını’ söylemiş. Ayrıca Xate’nin Zekiye Midyat’ı yansıtmadığı ileri sürülerek ‘gerçekte gayet güzel, oturaklı, bilgili, ağırbaşlı, nazik ve asil duruşlu olduğu halde; filmde patavatsız, maskara ve gayet çirkin bir görünüşle karakterize edilmiştir’ denilmektedir. Aşiretten de senaryo yazarı ve yönetmen Sermiyan Midyat’a eleştiri olduğu; babaannesi Zekiye Midyat’ı aslına uygun karakterize etmediği söylenmektedir.

 

‘Midyat Belediye Başkanı Şehmus Nasıroğlu ise ‘Midyat’ta o tarihlerde bir bayan belediye başkanı seçilmesi, ilçenin hoşgörü kenti, barış kenti olmasının en büyük etkenlerden bir tanesinin göstergesidir. 1957 yılında o tarihlerde bir kadın bu bölgede dışarı çıkamazken, bizim Midyat’ta insanlarımız ve halkımız onu belediye başkanı seçti. Zekiye Midyat (Xate) filminin çekilmesi ise Midyat ilçemiz için ayrı bir güzelliktir’ derken ilçe halkı da genel olarak filmin çekilmesinden memnun anılarını tazelemektedir.

 

Xate Başkan film boyunca isyanını, çaresizliğini ‘vaveyli vaveyli’ ikilemesi ile pekiştiriyor. Ona vaveyli vaveyli dedirten her şey 2013’ün Türkiye’sinde de yaşanmaya devam ediliyor. Mutlaka izlenmesi gereken bir film.